Oculogyre crisis als enige extrapiramidaal symptoom bij auto-intoxicatie met risperidon klinische praktijk op het dopaminemetabolisme uitoefenen, wordt OGC waargenomen, bijvoorbeeld bij het syndroom van Rett (mutatie slc18a2 coderend voor de vesiculaire mono-ami-netransporter), syndroom van Kufor Rakeb (mutatie van atp13a2) en neuronale intranucleaire inclusieziekte (Slow e.a. 2016). ogc wordt eveneens beschreven bij andere her-senaandoeningen zoals encefalitis herpetica, neurosyfilis, de ziekte van Wilson en multiple sclerose (Barow e.a. 2016). Doorgaans zal een ogc bij deze veelal ernstige aan-doeningen niet het enige symptoom zijn. OGC als bijwerking van medicatie Bij geneesmiddelen die een ogc kunnen veroorzaken, zijn de antipsychotica de belangrijkste. Hierbij komt een ogc als een extrapiramidaal symptoom (eps) voor. eps'en zijn motorische stoornissen veroorzaakt doordat dopaminerg antagonisme leidt tot verstoring in de nigrostriatale baan. Deze verstoring leidt tot motorische problemen die zich uiten in symptomen van parkinsonisme, akathisie, tar-dieve dyskinesieën of een acute dystone reactie zoals een ogc (Caroff e.a. 2016). ogc wordt ook als bijwerking gerapporteerd bij andere medicatieklassen. Zie TABEL 1 voor een overzicht van de meest voorkomende medicamenteuze oorzaken van ogc. Een oculogyre crisis (ogc) is een zeldzame dystone reactie waarbij een contractie van de oogspieren een dwangstand van de ogen veroorzaakt. Deze dwangstand is meestal opwaarts en kan paroxismaal zijn. De duur van de dwang-stand kan variëren van enkele seconden tot enkele uren (Barow e.a. 2016). Een ogc gaat vaak gepaard met andere dystone reacties (Slow e.a. 2016). De ogc werd voor het eerst beschreven in 1924 bij patiënten met extrapiramidale symptomen (eps) volgend op een doorgemaakte encefalitis lethargica (Barow e.a. 2016). De exacte pathofysiologie van de ogc is niet bekend. Daar een dopamineantagonist een ogc kan veroorzaken, is het aan-nemelijk dat veranderingen in het dopaminesysteem een rol spelen. De pathofysiologie blijkt echter ingewikkelder omdat er ook gevallen van ogc zijn bij mutaties zonder rechtstreeks effect op het dopaminemetabolisme (Slow e.a. 2016). ogc kan opgedeeld worden in 2 groepen: voorkomend bij een onderliggende aandoening of als neveneffect van medicatie. OGC bij een onderliggende aandoening De ogc wordt gerapporteerd bij een aantal erfelijke ziekten waarbij het dopaminemetabolisme verstoord is (Slow e.a. 2016). Maar ook bij mutaties die geen rechtstreeks effect TIJDSCHRIFT VOOR PSYCHIATRIE | JAARGANG 61 | SEPTEMBER 2019 L. VAN RENTERGHEM, K. TITECA, C.L. CRUNELLE, P. GEERTS, F. MATTHYS SAMENVATTING Een 19-jarige patiënte bezocht de spoedgevallendienst met een auto-intoxicatie, waarop zich een oculogyre crisis (ogc) zonder andere extrapiramidale symptomen (eps) voordeed. Patiënte had risperidon 3 mg (een antipsychoticum van de tweede generatie) ingenomen; deze informatie verschafte ze ons echter pas bij een tweede bevraging. Deze bijzondere gevalsbeschrijving van een geïsoleerd voorkomende ogc toont aan dat hulpverleners aandachtig dienen te blijven voor het voorkomen van ogc, ook wanneer de frequentst voorkomende eps niet aanwezig zijn. In tweede instantie benadrukt deze casus het belang van een volledige anamnese om de hulpverlener zo vlot mogelijk naar de correcte diagnose te leiden. TIJDSCHRIFT VOOR PSYCHIATRIE 61(2019)9, 649-653 TREFWOORDEN atypische antipsychotica, dystonie, extrapiramidale symptomen, oculogyre crisis, risperidon artikel
Original languageDutch
Pages (from-to)649-653
Number of pages5
JournalTijdschrift voor Psychiatrie
Volume61
Issue number9
Publication statusPublished - Sep 2019

ID: 49786639